«رای مفت» قومیتها

احسان مهرابی

دوشنبه ۱۸ اردیبهشت 1396 - 12:32

«رای مفت به کسی نمی دهیم»،این جمله مشهور عبدالله رمضان زاده، سخنگوی دولت محمد خاتمی و استاندار سابق کردستان،چند ماه پیش از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴،اعتراض رسانه ها و چهره های اصولگرا را به دنبال داشت و سخنگوی دولت محمد خاتمی را متهم می کردند که به «شکافهای قومیتی» دامن می زند،دامن زدن به این شکافها در آن انتخابات اما در نهایت به نفع این گروه تمام شد.

چند ماه پیش از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴، اصلاح طلبان کرد نشست هایی را برگزار کردند و چهره شاخص این نشست ها عبدالله رمضان زاده بود.در نشست جبهه مشارکت برای انتخاب نامزد انتخابات ریاست جمهوری نیز برخی از اعضای این گروه رمضان زاده را پیشنهاد داده بودند.

رمضان زاده دراین نشست ها تاکید کرد که کردها چندمیلیون رای دارند و در این دوره«رای مفت» به کسی نمی دهند،بلکه به کسی رای می دهند که مطالبات آنان را پیگیری کند.

این مطالبات  درآن سالها مانند امروز،چندان در رسانه های عمومی و فضاهای رسمی مطرح نمی شد و حتی اتفاقاتی مانند تشکیل فراکسیون نمایندگان کرد در مجلس ششم، برخلاف تشکیل نمایندگان فراکسیون«مناطق ترک نشین» درمجلس دهم، بازتاب گسترده ای نداشت.

درنهایت اصلاح طلبان کرد از مصطفی معین حمایت کردند و او وعده داد که در صورت پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری معاونت اقوام را ایجاد کند.این حمایتها و وعده ها اما باعث نشد که او استانهای کردنشین اول شود و مهدی کروبی در کردستان و کرمانشاه اول شد.

برخی از تحلیل گران لر بودن کروبی ،رفتار شخصی و به اصطلاح رایج «گرم بودن» رفتار او و وعده پرداخت۵۰  هزار تومان را  از جمله دیگر دلایل رای بالاتر کروبی می دانستند.کروبی همچنین در استانهایی که اکثریت و یا بخشی از جمعیت آنها لرنشین بودند از جمله لرستان، کهکیلویه و بویراحمد و فارس،اول شده بود.

در استان سیستان و بلوچستان اما مصطفی معین نامزد اول شد.

به جز مهدی کروبی و مصطفی معین،یک نامزد دیگر نیز به رای قومیتها دل بسته بود و به عبارتی تنها امید او رای قومیتها بود.محسن مهر علیزاده،رئیس سازمان ترتبیت بدنی،در دولت دوم محمد خاتمی و استاندار خراسان در دولت اول.

اکبر اعلمی،نماینده تبریز درمجلس به نسبت مهرعلیزاده شانس بیشتری برای کسب رای ترکها را داشت و بارها در نطق ها و تذکرات خود از مطالبات ترکها سخن گفته بود.

درنهایت اما حکم حکومتی آیت الله خامنه ای برای تائید صلاحیت نامزدها تنها شامل مصطفی معین و محسن مهرعلیزاده شد.

اکبر اعلمی هم در تذکری در جلسه علنی مجلس، تلحویا یکی از دلایل تائید صلاحیت مهرعلیزاده را نسبت فامیلی  او با علی مقدم،مسئول ارتباطات دفتر رهبر جمهوری اسلامی،دانست و بعدها درفیس بوک خود نیز خبر داد که او باجناق آقای مقدم است.

برخی از اصلاح طلبان اما بعدها هدف از تائید صلاحیت مصطفی معین و محسن مهرعلیزاده را تقسیم رای اصلاح طلبان و به نوعی مدیریت انتخابات دانستند.برخی نیز نتیجه گیری می کردند که اگرمهرعلیزاده انصراف می داد،بخشی از یک میلیون و ۲۸۸ رای او به مهدی کروبی می رسید و او به جای محمود احمدی نژاد به مرحله دوم راه می یافت.

البته اکثر این تحلیل ها بعد از انتخابات ریاست جمهوری مطرح شدو هیچ یک از چهره های شاخص اصلاح طلب درآن ایام برای انصرف مهرعلیزاده و یا حمایت اصلاح طلبان از یک نامزد واحد تلاش نکردند.

هرچند مهرعلیزاده دل به رای ترک ها بسته بود اما بخش عمده ای از منابع مالی خود درانتخابات ریاست جمهوری را از سازمان تربیت بدنی و فدراسیونها تامین می کرد.

برخی از فعالان قومی اما نامزدی محسن مهرعلیزاده را به نفع قومیتها می دانند و معتقدند که رای او باعث شده، نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری در دوره های بعد، تا حدودی به مطالبات قومیتها توجه کنند.

پیش از آن نیز برخی از روسای جمهور نگاه ویژه ای به رای خود در مناطق ترک نشین داشتند.از جمله یکی از دلایل نزدیکان محمد خاتمی برای دفاع از وزارت مسعود پزشکیان در سال ۸۰  این بود که رای او در استانهای ترک نشین مورد انتظار نبوده است.

در انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۲ اما مسعود پزشکیان رد صلاحیت شد و عملا مانند سال ۸۴ مطالبات قومی چندان موضوعیت نیافت. درسال ۸۸ نیز موضوع قومیتها در انتخابات ریاست جمهوری چندان بازتاب پیدا نکرد و حتی دراعتراضها به انتخابات ریاست جمهوری نیز در مناطق ترک نشین اتفاق قابل توجهی رخ نداد.هر چند که میرحسین موسوی ترک بود اما همواره وجهه سیاسی او بر ترک بودنش غلبه داشت و چندان به عنوان یک فرد پیگیر مطالبات قومی شناخته نمی شد.

 درانتخابات ریاست جمهوری ۹۶نیز هیچ نامزدی نقطه اتکای اصلی خود را پیگیری مطالبات قومی قرار نداده است.یکی از هدفهای ابراهیم رئیسی از انتصاب علی نیکزاد به سمت رئیس ستاد می تواند ترک بودن او باشد.

به دلیل اتفاقاتی چون تشکیل فراکسیون مناطق ترک نشین در مجلس و مطرح شدن بیشتر مطالبات قومی در فضای مجازی، تکیه نامزدها بر مطالبات قومی به نسبت انتخابات ریاست جمهوری گذشته تاثیر و بازتاب بیشتری خواهد داشت.

در دولت حسن روحانی برای نخستین باردستیار ویژه رئیس‌جمهور ایران در امور اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی، انتخاب شده و همچنین برای نخستین بار عماد حسینی از نمایندگان اهل سنت مجلس هشتم، به عنوان معاون وزیر نفت و صالح ادیبی به عنوان نخستین سفیر کرد اهل سنت در ویتنام و کامبوج منصوب شده است.

در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ مناطق سنی‌نشین شامل کردستان، سیستان و بلوچستان و ترکمن صحرا بیشترین رأی را به حسن روحانی دادند و روحانی می تواند امیدوار به کسب رای دوباره این مناطق باشد.

قومیتها نیز مانند دیگر گروه ها مانند زنان و یا فعالان سیاسی هر چند می توانند،مطالبات خود را از نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری مطالبه کنند اما درنهایت مکانسیم مشخصی برای اجرای آنها وجود ندارد.آنان تنها می توانند از بین نامزدهای انتخابات فردی که نزدیک ترین دیدگاه درباره اجرای مطالباتشان دارد را بیابند و به او رای دهند.