نابرابری دستمزد زن‌ومرد ، ایسلند در جنگی تمام‌عیار

فرناز سیفی

دوشنبه ۲۹ خرداد 1396 - 21:12

در ماه مارس ۲۰۱۷ ایسلند اولین کشور جهان  شد که قوانینی را رسمی و اجرایی کرد که صاحبان و مدیران کسب‌وکارهای خرد و کلان را موظف کرد تا با ارائه سند و مدرک نشان دهند که به زنان و مردان برای کار یکسان، دستمزد برابر پرداخت می‌کنند. 

نابرابری دستمزد یکی از جدی‌ترین معضل‌های فعلی جهان در مسیر برابری زن و مرد است. هرسال که آمار منتشر می‌شود، انگار سطل بزرگی از آب یخ بر سر هر کس که دغدغه‌ی برابری‌طلبی دارد، پاشیده می‌شود.

برای مثال، براساس آمار «فوروم جهانی اقتصاد» زنان کماکان در «سراسر جهان»، دستمزدی کمتر از مردان برای کار یکسان دریافت می‌کنند. این اختلاف در کشورهای توسعه‌یافته‌ای مثل آلمان گاه تا ۲۳ درصد است. یکی از یافته‌های تلخ این گزارش این است که فقط در ۵ کشور جهان، اختلاف فاحش دستمزد میان زن و مرد تا ۸۰ درصد بهبود یافته و برابر شده است.

همین گزارش می‌گوید که این وضعیت درحالی است که زنان نه‌تنها همتای مردان و به‌همان میزان کار می‌کنند و دستمزد کمتری دریافت می‌کنند، بلکه در امور منزل و نگهداری از کودکان، تا ۳۴ درصد بیشتر از مردان مشارکت دارند و زحمت می‌کشند. و نتیجه‌گیری تلخ‌تر همین که روند بهیود شرایط و نزدیک شدن به برابری دستمزد زن و مرد در تمام جهان، «به آهستگی و کندی» پیش می‌رود.

ایسلند، تاریخ غرورآفرینی در حوزه‌ی زنان دارد. چهل و دو سال پیش، زنان ایسلند یکی از درخشان‌ترین صحنه‌های تاریخ جنبش‌های فمینیستی درجهان را رقم زدند. زنان کشور برای یک روز دست به اعتصاب زدند، تقریبا همه‌ی زنان این کشور در آن صبح ۲۴ اکتبر از حضور در محل کار سر باز زدند، پلاکاردهای اعتراضی در دست گرفتند، به میدان اصلی پایتخت آمدند و خواستار دستمزد برابر، رفع تبعیض جنسیتی در محیط کار و در امور منزل شدند.

 مملکت، به معنای واقعی کلمه فلج شد. مدارس و مهدکودک‌ها تعطیل شد، بیمارستان‌ها بدون پرستار ماند، تابلوی «تعطیل است» پشت پنجره‌ی بسیاری از مغازه‌ها نصب شد، ادارات دولتی در عمل تق‌ولق شد، مردهای بسیاری مجبور شدند بچه‌ها را با خود به محل کار ببرند و سروصدای بچه‌ها همه‌جا را برداشته بود. فروشگاه‌های فروش موادغذایی فوری از سوسیس و کالباس و بقیه موادغدایی آماده و فوری خالی شد. مردها که اکثرا هیچ از آشپزی نمی‌دانستند، چاره‌ای نداشتند تا شکم بچه‌های گرسنه و خودشان را با غذاهای آماده سیر کنند

اعتصاب چنان سیلی محکمی بود که دولت مجبور شد فوری برخی از خواسته‌های زنان را بپذیرد و برخی اصلاحات قانونی را آغاز کند. پنج سال بعد هم ایسلند اولین کشور جهان شد که یک زن را به سمت نخست‌وزیری انتخاب کرد. زنی که خود هیچ در چارچوب‌های کلیشه‌ای از تعریف «زن ایده‌آل» نمی‌گنجید. از همسرش جدا شده بود، کودک‌اش را به‌تنهایی سرپرستی و بزرگ می‌کرد، مدافع حقوق زنان بود و خود یکی از زنانی بود که در هماهنگی و برنامه‌ریزی تحصن بزرگ زنان ایسلند نقش به‌سزایی داشت.

بااین‌همه اما باید ۴۲ سال از فریاد زنان ایسلند می‌گذشت تا بالاخره در بهار ۲۰۱۷، ایسلند باز در حوزه‌ی حقوق زنان، پیشگام و پیشرو و الگو شود و قوانینی را اجرایی کند که دیگر دستمزد نابرابر برای کار یکسان، آشغال زیر فرش نباشد و قابلیت پیگیری داشته باشد.

ایسلند پیش از این هم قوانینی داشت که در راستای کاهش نابرابری دستمزد بود. قوانینی که در دهه‌های گذشته به‌تدریج تصویب شده است. بااین‌حال فلسفه‌ی قوانین سفت‌وسخت تازه، عمیق‌تر از کاهش از نابرابری دستمزد است. این قوانین می‌خواهد اصلا دستمزد نابرابر را از ابتدا نامحتمل و از ریشه، خشک کند. زنان فمینیست و نمایندگانی که حامی این قانون بودند، می‌گفتند «آخرین و جدی‌ترین گام» در مبارزه با نابرابری دستمزد، این نقطه است که اصلا امکان دستمزد نابرابر را ریشه‌کن کرد.

ایسلند می‌خواهد تا ۵ سال آینده، در اجرای این قانون به‌جایی برسد که بتواند با افتخار سرش را بالا بگیرد و بگوید «اولین کشور جهان» است که بالاخره نابرابری جنسیتی دستمزد را از بین برد. می‌تواند؟ باید منتظر ماند و دید و البته فراموش نکرد که ایسلند، کشوری است بسیار کوچک با تنها ۳۳۰ هزار نفر جمعیت و سرانه درآمد بالا که مبارزه با هر تبعیض و نابرابری در چنین فضایی، آسان‌تر و با پیچیدگی‌های کمتر است.