استیو جابز، قهرمان این جهان نیهیلیستی

استیو جابز، قهرمان این جهان نیهیلیستی

امین بزرگیان

پنجشنبه ۲۲ تیر 1396 - 18:35

در عصر مجازی‌ پیامبران، قدیسان وقهرمانان، آنانی‌اند که بتوانند به بهترین وبا کیفیت‌ترین نحو ممکن ما را از واقعیت دهشتناک، آگاه اما هرچه بیشتر دور کنند. نیهیلیست‌های جدیدی که کامپیوتر واینترنت می‌سازند، از جهان بی خبر نمی‌شوند، از جهان بی نیاز می‌شوند. اپل و آیفون و گوشی‌‌های هوشمند به ما کمک می کنند که به هاویه فریب مجازها، شبیه سازی‌ها و وانمودها وارد شویم؛ قلمروی بی تفاوتی‌ها، امتناع و نیهیلیسم. دیگر نیهیلیسم معنای قرن نوزدهمی خود که بر نابودی، زوال و رازآلودگی متکی بود را از دست داده و به واسطه همین، به مثابه امتناع از معنی و تمرکز بر ظاهر اشیا شناخته می‌شود. به صفحات مالامال از سرگرمی ودر واقع پوچ آی پد وآیفون‌تان نگاه کنید.

نیهيليسم دردوران جدید نوعي نابود کردن بی‌هدف همه معناها به نفع فرم وتکنیک است. معناها و واقعیت توسط رسانه‌ها شبیه سازی و در واقع ساخته می‌شوند وتماما مجازی‌اند. در این میان تنها چیزی که باقی می‌ماند مجموعه ای از فرم‌ها و اشکال ساختگی است که رابطه خود را با واقعیت گسیخته‌اند: " تنها چيزی که باقی می‌ماند عبارت است از شيفتگی در برابر انواع بي اثر شدن و خنثي شدگی، مسحور شدن در برابر گردش سيستمی که ما را يکسره نابود مي‌سازد. در مقابل شکل‌های پيشين نیهيليسم يعني آن اغوای نمودها و ظاهرها، و نيز در برابر آن فريب منطق ديالکتيکي که در معني نهفته بود؛ اکنون فقط همين احساس شيفتگی و فريفتگی در برابر ظاهر (نمودسازی) است که شور و رنج نیهيليستی ما را به تمام معنی رقم می‌زند و آتش آن را شعله ور می‌کند؛ شور و رنجي که مناسب حالت ناپيدايی و غايب شدن است. امروزه همين شکل‌ها و شيوه‌های غيبت و ناپيدا شدن است که ما را شيفته و مسحور کرده است.1"

 استیو جابز شاید قهرمان این جهان نیهیلیستی باشد. ستایش و احترام گذاری اعجاب برانگیز ازخالق تکنولوژی اپل، ستایش از نهیلیسم فانتزی است. همه جا از او بعنوان الگو نام برده می‌شود. کسی که توانسته از هیچ و از پارکینگ کوچکی چنین کارخانه و محصول موفقی را تولید کند. می‌دانیم که بر روی شخصیت‌هایی همچون بیل گیتس و استیو جابز بالاخص در ایالات متحده سرمایه‌گذاری تبلیغاتی بسیاری صورت می‌گیرد. آنها فقط مهندسانی موفق و پولدار نیستند بلکه گونه‌ای "معنا" هستند. این سرمایه‌گذاری نه فقط از جهت ثروت کلان آنها یا کارهای خیرخواهانه‌شان که بیشتر از حیث نقشی است که آنها ناخواسته در پذیرش وضعیت نابرابر موجود درافکار عمومی بازی می‌کنند. در فرهنگ آمریکایی هر نوع اعتراضی به کمبود امکانات و نابرابری‌های اقتصادی با این قرینه نفی و ساکت می‌شود که « به جربزه و توان خودت مربوط است وگرنه جابز و گیتس هم هیچی نداشتند.» نوعی سوژه‌گرایی ضد اجتماعی. این مواجهه با مساله فقر و تکنیک ساده نادیده گرفتنش در فرهنگ آمریکایی از سطوح پایینی خانواده تا کلان‌اش یعنی دولت، الگوی مسلط است.  

به جز نیهیلیسم موجود در نادیده گرفتن امر اجتماعی، جابز و محصولاتش از حیث تاثیراتشان در ساختن جهان مالیخولیایی جدید حائز اهمیت‌اند. نیهیلیسم عصر تازه دیگر افسردگی ناشی از بی‌معنا شدن زندگی و کمبود روح حیات نیست. آن شوری که بدنبال برهم زدن ساختارهای موجود و غلبه بر بی‌معنایی زندگی بود خود به درون گرداب بی‌معنایی فروافتاده و فرودستی و فقر و بی‌چیزی خالق هیچ اشتیاقی برای تغییر وضعیت نیست. در مقابل آنچه جایگزین همه شکل‌های پیشین شده، نیهیلیسمی است که منطق‌اش بر شبیه‌سازی هرچه بیشتر با وضعیت برای تاب آوردن وضعیت است. خود "معنا" جای خود را کاملا به "اطلاعات" داده است . در واقع کسب اطلاعات (Information) زندگی جایگزین جستجو برای یافتن معنای زندگی شده است، وخب دراین بین کامپیوترها، اینترنت، گوشی‌ها ودرمجموع دستگاه‌های حامل اطلاعات، متون مقدس این وضعیت هستند؛ کتبی که در عین تفاوت کاربران و بهره‌مندی دارای یک روایت و کارکرد واحد و سراسری است. «مالیخولیای ما، آن کیفیت ذاتی و درونی همین وضعیت ناپدید شدن "معنا" و تبخیر آن در سیستم‌های عملیاتی است. امروزه همگان گرفتار این مالیخولیا شده ایم2».

ستایش شیفتگان تکنیک و اپل از جابز و برگزاری اغراق‌آمیز مراسم درگذشت او در واقع ستایش تمام چیزهایی بود که هرچند ما را به تمام جهان می‌برند اما بی‌هیچ بار سنگینی باز می‌گردانند: ستایش از غیب شدن. غیب شدن بار سنگین معنا.

پی‌نوشت:

1و2. بودریار، ژان/ درباب نیهیلیسم عصر جدید/ ترجمه: سعید محبی