نظام تولید امید

امین بزرگیان

چهارشنبه ۲۸ تیر 1396 - 22:39

ایدئولوژی کسب رفاه بیشتر، ساز و کار کثرت کالاها و اجناس، و در مجموع ماشین عظیم تولید که همه چیز را از طبیعت جدا، تکه تکه و متلاشی می‌کند و پس‌مانده‌اش را به نام کالا به ما می‌فروشد، اشتباه است اگر فکر کنیم که فقط شیوه‌هایی برای تخریب و نابودی‌اند؛ بلکه این ماشین عظیم در کار ساختن و تولید نیز هست. این دستگاه به تولید و انباشت نشانه‌های خوشبختی می‌پردازد. و دقیقا به سبب همین سازه‌اش است که ترسناک است.

ماشین‌ها امیدهایی مربوط به خود می‌سازند. مثلاً اتومبیل امید رسیدن، یا نظام پزشکی امید نامیرایی، یا حتی دولت مدرن، امید خوشبختی. این نظام معانی تازه، سازنده تمام آن امیدها و نیروهایی است که پیشتر اسطوره‌ها و ادیان و حتی عقل و هنر برعهده داشتند. دستگاه‌های جدید به میزان پیچیدگی و سراسری بودنشان، امیدهایی فربه‌تر و در عین حال خالی‌تری می‌سازند؛ خالی‌تر ازین حیث که همواره از جانب کالا، محصول یا امید تازه‌تری تهدید می‌شوند، پس از دادن لذتی طولانی مدت عاجزند و پس از چندی پوچ بنظر می‌آیند تا وقت خرید کالای بعدی. سعادت در سرمایه سالاری متأخر به همان میزان که تمام حجم زندگی را دربرکرفته به همان میزان هم شکننده و در معرض تهدید است.
نیروی اصلی تخریب طبیعت همین امیدهای واهی‌ای است که بشر جدید را به سمت سعادتی اتمیزه و فردی و به همین سبب مبتذل دلگرم می‌کند.
بر اساس آمارهای رسمی مؤسسات ضبط و ثبت خرابی از همه کشورهای دنیا، حدود ۶۰ درصد مراتع دنیا را گاوها و گوسفندها می‌خورند. و هفتاد درصد این گاوها و گوسفندها را بیست درصد از مردم دنیا. این بدین معناست که عملاً همان مراتع و زمین‌‌های کشاورزی‌ که بطورتاریخی زیر کشت گندم و جو و سیب‌زمینی می‌رفته و غذای طبقات کم درآمدتر جامعه را تأمین می‌کرده نیز بوسیله ثروتمندان و برخورداران به میانجی گاوهایشان اشغال و تخریب شده‌است. بالا رفتن قیمت گندم و جو و سیب‌زمینی در دهه‌های اخیر در اروپا و برنج در آسیا و کوچک‌شدن آنها در سبد خرید طبقات پایین جامعه محصول اشغال زمین‌های کشاورزی توسط گاوها و ویلا سازان است. در این میان پس چه چیزی برای این طبقات باقی مانده است؟ بله سوسیس و کالباس ارزان قیمت و دیگر پس مانده‌های بی کیفیت گاوخورها. این وضعیت جهان و انسان بغایت خودشیفته قرن جدید با امیدش به سعادت است. امیدی تنیده با تخریبِ خود.
در پس این بلبشو و به گونه‌ای طنزآمیز همان طبقات گوشتخوار و زمین‌خوار سابق، با ساختن «بیزینسی» تازه، گیاهخواری را تبلیغ می‌کنند تا احتمالاً جایی جدید برای عرضه و تقاضا باز شود. از بیزینس محصولات بیو Bio تا مواد خوراکی طبیعی تا محصولات حلال، ما با شکل‌های متنوع این بازار روبروییم. این ولع بی‌پایان برای خوردن و مصرف و تولید مدفوع و زباله، این نظام منزلتی و طبقاتی خوردن و پوشیدن که جنون مصرف و خرید را به سرحدات خود رسانده است، همه و همه بر دوش ماشین‌هایی است که همزمان با تولید سریع و دقیق کالا، معانی تازه‌ای برای خوشبختی می‌سازند؛ محصولاتی که در عین انباشتگیِ مادی و تکنیکی از انباشتگی معانی و ایدئولوژی پُراند. اتومبیل، کیف و کفش و مبلمان، اشیایی صامت نیستند بلکه شیوه زیستن و معنای آن‌اند. محصولاتی فرهنگی‌اند که امیدهای ما را می‌سازند. 
در این ساختار مصرفی و مناسبات جامعه مصرفی است که فرهنگ و سیاست تازه‌‌ای خلق می‌شود مطابق با همین فروشگاه تولید و عرضه نامحدود ماده و معنا.