چرا سان دیدن مرضیه شاهدایی از بسیجیان مهم است؟

چرا سان دیدن مرضیه شاهدایی از بسیجیان مهم است؟

فرنوش امیرشاهی

پنجشنبه ۹ آذر 1396 - 17:29

زنی مانتو پوش در حلقه مردان نظامی، از نیروهای بسیج سان می‌بیند. تصویری بی‌سابقه و ساختارشکن، چهار دهه پس از استقرار جمهوری اسلامی ایران.

Saaad School

آنچه که این قاب‌بندی را شکل داده، حضور مرضیه شاهدایی، قائم مقام وزیر نفت، در مراسم صبحگاه مشترک بسیجیان نمونه صنعت نفت، روز شنبه، چهارم آذرماه بوده است.

خانم شاهدایی، اولین زنی است که در جمهوری اسلامی، موفق به شکستن سقف شیشه‌ای محدودیت‌ها شده و به قائم مقامی یک وزارتخانه رسیده است. 

او به نیابت از بیژن زنگنه و به همراه علیرضا آشوری، فرمانده بسیج اداره‌ها و وزارتخانه‌های تهران، محمدعلی فلاح، فرمانده مرکز مقاومت بسیج وزارت نفت و علی کادر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، از نظامیان سان دید و با اقتدار از مقابل بسیجیانی که به او سلام نظامی می‌دادند، رد شد.

آنچه که این تصویر به ظاهر ساده را با اهمیت کرده است، تقابل آن با ایدئولوژی جمهوری اسلامی درباره  زنان است.

بر مبنای فقه شیعه، زنان حق ولایت بر مردان را ندارند و نمی‌توانند در مناصبی قرار گیرند که در جایگاه ریاست بر مردان است.

این تئوری، نگاه غالب حکومت به زنان بوده و در تمام سیاست‌گذاری‌ها در مسائل مربوط به زنان دخیل است.

آیت‌الله خمینی، بنیانگذار و آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی نیز، هر دو مواضع فقهی سنتی و سختگیرانه‌ای نسبت به زنان داشته‌اند و این دیدگاه در سخنرانی‌ها و نوشته‌های این دو مقام ارشد ایران به صراحت و بدون تغییر عنوان شده است.

متناسب با همین ایدئولوژی حاکمان و دیدگاه مورد تایید مراجع قم، جایگاه زنان در نیروهای نظامی و انتظامی؛ به عنوان نهادهایی منصوب و مطلوب راس حاکمیت؛ تعریف شده است.

قانون استخدامی ارتش و سپاه‌ پاسداران‌، ممنوعیتی‌ برای‌ اصل‌ استخدام‌ واشتغال‌ زنان‌ مقرر نکرده است، اما زنان عملا در این نیروها، نقش حاشیه‌ای دارند. در به کارگیری آنها، الزام استفاده از پوشش چادر، توجه به «حفظ كرامت‌ و احترام‌ زن‌ مسلمان‌، و خدشه وارد نشدن به وظیفه‌ همسری‌ و مادری‌» اصول اولیه در نظر گرفته شده اند.

استخدام زنان در نیروی انتظامی به عنوان پلیس نیز، تنها پس از اصلاحیه سال ۷۷ مجلس مقدور شد. اما این حضور محدود و مقید به رضایت محضری همسر یا پدر است.

به علاوه، نگاهی که فعالیت‌های نظامی را کاری مردانه تلقی می‌کند، کماکان به قوت خود باقی است. اصلاحیه نیروی انتظامی، می‌گوید که زنان تنها «برای رفع نیازهای زنان و کودکان و در مشاغلی که از بعد شرعی، روحی و روانی و فرهنگ اسلامی ایرانی ضرورت دارد، حضور داشته باشند.»

با چنین بینشی، از ظرفیت آنها «در کلانتری‌ها، فرودگاه‌ها و مبادی ورودی و خروجی کشور، بازرسی گذرنامه، بازرسی بدنی، بازرسی وسایل، بدرقه متهم و بازدید از مکان‌های مختص زنان» استفاده می‌شود.

به جز موارد فوق، درجه‌ها و رسته‌های نظامی زنان نیز در موقعیت نابرابری نسبت به مردان قرار دارند، به گفته فریبا شایگان، رییس دانشکده پلیس زن (مجتمع آموزش عالی کوثر)، در گفت و گویی در سال ۹۴ با وب‌سایت مهرخانه، «تا امروز سرهنگ دومي، بالاترين درجه‌ای است كه زنان پليس موفق به اخذ آن شده‌اند.» علت آن است کسب درجه‌های بالاتر مثل سرتیپی، تنها از طریق اعطای آن از سوی مقام‌های بالاتر و فرماندهان عالی نظامی امکان‌پذیر است. موضوعی که با ایدئولوژی غالب حکومت درباره حق ولایت زنان سازگار نیست.

در چنین شرایطی، مرضیه شاهدایی، قائم مقام وزیر نفت؛ زنی که هیچ سابقه نظامی و انتظامی ندارد؛ به دلیل موقعیت عالی مدیریتی خود، با پالتوی چرمی بر تن و لبخندی در گوشه لب، از نیروهای نظامی زیر مجموعه وزارت نفت سان می بیند، سیاست‌های نظام درباره زنان را به چالش می‌کشد.

چهل سال پس از تلاش‌های سرسختانه حکومت‌مداران برای جا انداختن بینش سنتی اسلامی نسبت به زنان، برپایی مراسم نظامی نیروهای بسیح مقابل خانم شاهدایی، نشانگر تزلزل و تناقض ایدئولوژی جمهوری اسلامی نسبت به آنان است.