چرا سپاه گشت ویژه راه‌اندازی می‌کند؟

چرا سپاه گشت ویژه راه‌اندازی می‌کند؟

فرنوش امیرشاهی

یکشنبه ۱۹ آذر 1396 - 21:43

محمدرضا یزدی، فرمانده سپاه استان تهران، از راه‌اندازی  «گشت‌هایی ویژه» برای پیشگیری از «زلزله اجتماعی»، «جلوگیری از سرقت» و مقابله با «اراذل و اوباش» خبر داده است. طرحی که چند ماهی است از سوی تعدادی از فرماندهان سپاه استان‌ها نیز مطرح شده و نشانگر رویکرد تازه این نهاد نظامی در حوزه‌ اجتماعی است.

Saaad School

اعلام طرح مزبور در شرایطی است که شواهدی از درخواست یاری هیچ نهاد مسئولی از سپاه موجود نیست. در این صورت چرا سپاه برای ورود به این عرصه احساس خطر کرده است؟

شکل اقدام سپاه و موازی کاری آن با دستگاه‌های متولی رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی، در تشکیل گشت‌های ویژه این نگرانی را ایجاد کرده است که چنین اقدامی مقدمه‌ای برای امنیتی کردن فضای جامعه، ایجاد محدودیت‌های بیشتر و مقابله با منتقدان به شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور باشد.

به عنوان نمونه در طرح سپاه، گفته شده است که یکی از اهداف گشت‌های ویژه مزبور، مقابله با آنچه اراذل و اوباش خوانده شده است، خواهد بود. ولی تعریفی از اینکه مقصود از این افراد چه کسانی هستند، وجود ندارد. به علاوه، در حوادث پس از انتخابات سال ۸۸، بسیاری از معترضان به نتایج انتخابات ریاست جمهوری، تحت عنوان اراذل و اوباش، توسط سپاه و بسیج دستگیر و محاکمه شده بودند. در واقع این دو نهاد زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی، در دهه‌های گذشته نیز تحت عنوان ایجاد آرامش و امنیت اجتماعی شهروندان، به نوعی در پی قدرت نمایی برای مقابله با اعتراض‌های احتمالی بودند.

در نزدیک به ۲۰ سال گذشته، شرایط زندگی مردم بر اساس شاخص‌های مختلف سخت تر شده است و معضلاتی ماننداعتیاد، طلاق، فقر، بیکاری، زنان خیابانی، خودکشی و مسائلی از این دست در سالهای گذشته رشدی حیرت‌انگیز داشته‌اند. همینطور موارد تازه‌ای همچون تغییر شکل اعتیاد، زنانه‌شدن فقر و اعتیاد، شناسایی موج جدید ایدز نیز به فهرست قبلی اضافه و از سوی مسئولان تایید شده‌اند.

از سوی دیگر، توزیع نامتوازن ثروت، قدرت و منابع و خدمات و فساد نظام‌مند در ایران، زمینه‌های بروز آسیب‌های اجتماعی را تقویت کرده است.

کار به جایی رسیده است که آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، با ابراز نگرانی شخصا به این موضوع  ورود پیدا کرد دستور ریشه‌یابی آسیب‌های اجتماعی تحت نظارت خود را صادر کرد.

در چنین شرایطی، ورود سپاه به عنوان نهادی نظامی و امنیتی به این موضوع مسائل اجتماعی، می‌تواند نشانگر بحرانی‌تر شدن شرایط و نوعی آماده‌باش برای جلوگیری یا برخورد با بروز اعتراض ها و شورش‌هایی احتمالی باشد.

اما عملکرد نیروهای سپاه و بسیج در چهار دهه گذشته، نشان‌داده است که این نهاد، در حوزه مسايل اجتماعی و حوزه آزادی‌های فردی و عمومی، رفتاری سلبی، نفی‌کننده و خشن داشته است. هنوز خاطره گشت زنی پاترول‌های کمیته انقلاب و پست‌های بازرسی بسیج دهه‌های ۶۰ و ۷۰ در یادها زنده است.

رویکرد منکراتی سپاه و بسیج در حفظ ایدئولوژی‌های تبلیغاتی نظام جمهوری اسلامی، موفق نبوده است. هم‌اینک نیز ورود سپاهیان به حوزه حساس مسائل اجتماعی، ظن دنبال کردن اهداف ثانویه‌ای در ورود به موضوع آسیب‌های اجتماعی را تقویت کرده و مشخص نیست اقدام آنها، چه تبعاتی به دنبال خواهد داشت.