ترس‌های خیابانی

ترس‌های خیابانی

فرنوش امیرشاهی

پنجشنبه ۵ بهمن 1396 - 15:22

نزدیک به یک ماه پس از اعتراض‌های گسترده در ایران، هنوز شوک شکل گیری و سرعت پیشروی آن ادامه دارد و مساله ضرورت شنیدن صدای معترضان و مخالفان به بحث گذاشته شده است.

Saaad School

حضور مردم معترض در خیابان‌ها با طیف متفاوتی از مطالبات عنوان شده، هشداری از تلنبار شدن حرف‌های نگفته و عمیق‌تر شدن فاصله آنها با تشکل‌ها و جناح های سیاسی در ایران بود.

دامنه متنوع شعارها در حدود یک هفته اعتراض‌ها، نشان داد که دلخوری‌های بدنه جامعه از حکومت بیش از آن چیزی است که تصور می‌شد.

همچنین مشخص شد که طبقه‌های اجتماعی جدیدی در ایران شکل گرفته که از سوی حکومتمداران نادیده گرفته شده‌اند. گروهی که آصف بیات، استاد جامعه‌شناسی، در کتاب «سیاست‌های خیابانی»‌‌ آنها را «طبقه جدید تهی‌دستان شهری» نامگذاری کرده است.

این دسته مردمان عادی دارای تحصیلاتی هستند که به دلیل تلنبار شدن خواسته‌ها و جلوگیری از بروز و بیان آنها، ناگهان و با یک تلنگر کوچک برمی‌آشوبند و شورش می‌کنند. همانند آنچه در اوایل دهه ۷۰ و دی ماه ۹۶ اتفاق افتاد.

یکی از راه‌های توجه کردن به مطالبات معترضان، اجازه دادن به آنها برای مطرح کردن نارضایتی‌هایشان از طریق برگزاری راهپیمایی است.

حقی که در اصل ۱۲۷ قانون اساسی در فصل حقوق ملت به آن اشاره شده است، اما با آئین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های اجرایی محدود‌کننده، امکان هر نوع انتقاد و مخالفت و اعتراض را غیرممکن کرده است. قوانین متناقض و سرکوب‌کننده، عملا جای نفس کشیدن برای طرح مطالبات نگذاشته‌اند و هیچ دولتی فضایی برای شنیدن صداهای مخالف ایجاد نکرده است.

ترس حکومت، تبدیل شدن این فضاهای قانونی، به محل ستیزه بین جامعه و قدرت است که با ناتوانی در کنترل آن، مشروعیت نظام زیر سوال رود.

از همین‌رو، عملا هر نوع درخواستی از سوی طیف‌های مختلف کارگران، معلمان، مال‌باختگان، حاشیه‌نشینان و حتی تشکل‌های سیاسی منتقد با مخالفت روبرو می‌شود.

فراتر از آن، نه تنها با هرنوع ابراز وجودی و طرح نظری انتقادی مخالفت می‌شود، بلکه حکومت‌مداران بعد از هر حرکت اعتراضی یا مشارکت سیاسی و اجتماعی فعالانه مردم و تشکل‌ها و اصناف، دست به سرکوب و ایجاد محدودیت می‌زنند. بازداشت‌های گسترده، صدور احکام سنگین و پرونده‌سازی‌های قضایی، تنها گوشه‌ای از این برخوردهاست.

در مورد اخیر، شبکه‌های اجتماعی نیز به عنوان عوامل تحریک‌کننده مردم به ایجاد اغتشاش معرفی شده و تلاش گسترده‌ای برای فیلتر کردن بعضی از این شبکه‌های پرکاربر مانند تلگرام و اینستاگرام در جریان است.

واقعیت آن است که اراده‌ای برای شنیدن و دیدن گروه گسترده‌ای از مردم ناراضی و پذیرفتن اشتباه‌های حاکمان وجود ندارد. این میان وظیفه گروه‌های سیاسی اصلاح ‌طلب و تحول‌خواه است تا در صدد کم کردن فاصله‌اش از بدنه جامعه و طبقه های گوناگون اجتماعی، خواسته‌های آنها را بشناسد، در مرحله بعد تلاش کند به دولت و راس حاکمیت، بدون هیچ مصلحت‌اندیشی فشار بیاورد تا این بخش از مردم را نادیده نگیرند.