لشکر «مری باربور» و صاحب‌خانه‌های طمع‌کار

لشکر «مری باربور» و صاحب‌خانه‌های طمع‌کار

فرناز سیفی

چهارشنبه ۲۳ اسفند 1396 - 15:20

امسال در روز جهانی زن، شهروندان شهر گلاسکو اسکاتلند، وقتی وارد پایانه مسافربری «گووان» شدند، با تندیس گروهی از زنان و کودکان مواجه شدند که زنی جلوی جمع، رهبر آن‌ها بود و آن‌ها را هدایت می‌‌کرد. تندیسی که تا پیش از این آن‌جا نبود و تا همین چندسال پیش کمتر کسی از اهالی اسکاتلند نام این زن را شنیده بود، زنی که مثل هزاران زن دیگر قهرمان‌های پنهان بودند که جلوی ظلم ایستادند، هزینه دادند و راهی را گشودند. نام زن «مری باربور» است.

جنگ جهانی اول که شروع شد، مردان شهر گلاسکو نیز مثل باقی مردان راهی جبهه‌های جنگ شدند. در شهرها زن‌ها و کودکان باقی ماندند و مردان پیر و ازکارافتاده. صاحب‌خانه‌ها و صاحبان املاک در گلاسکو با حرص و طمع به این فکر افتادند که از این موقعیت سوء‌استفاده کنند و در نبود مردان، اجاره خانه‌ها را هرچقدر که عشق‌شان می‌کشد بالا ببرند و زن‌ها را مجبور کنند همان صنار سه‌شاهی ته جیب‌شان را بابت اجازه نیم‌وجب جا به آن‌ها پرداخت کنند. خیال‌شان تخت بود که «زن جماعت» جرات سروصدا و ایستادن جلوی این‌ها را ندارد و اگر هم نتواند اجاره تحمیلی را پرداخت کند، راحت اسباب و وسایل آن‌ها را وسط خیابان می‌ریزند، بیرون‌شان می‌کنند و خانه را به مستاجری می‌دهند که حاضر باشد اجاره سرسام‌آور را پرداخت کند.

Saaad School

آن‌ها اما فکر مری باربور را نکرده بودند. مری که از دست صاحب‌خانه‌های حریص و بی وجدان شهر جانش به لب رسیده بود که پیش از این هم با خساست تمام حاضر نبودند کوچک‌ترین هزینه‌ای بابت تعمیرات خانه‌ها انجام دهند، فکر کرد «دیگر بس است». دست بر زانو گذاشت، بلند شد و سراغ تک‌تک زنان محله‌ رفت، تشویق‌شان کرد که ساکت نمانند، دورهم جمع شدند و «انجمن حق مسکن زنان» را راه‌اندازی کردند و شروع به هماهنگی تجمع‌های اعتراضی کردند. زن‌ها میان کار بیرون و کار خانه و سیر کردن شکم بچه‌ها و رتق و فتق همه امور زندگی، دورهم می‌نشستند و پلاکاردهای اعتراضی می‌نوشتند:«اعتصاب، ما خانه‌هایمان را ترک نخواهیم کرد» …

زن‌ها واردفاز عملی هم شدند. در هر مجتمع مسکونی،  در شیفت‌های مختلف مسئول شدند تا زنگوله‌ بزرگی در دست کوچه را بپایند، به محض این‌که ماموران شهرداری و پلیس را می‌دیدند که با حکم آمدند تا خانه را تخلیه کنند، زنگوله را به صدا درمی‌آوردند. باقی زنان مجتمع مسکونی، فوری هرکاری داشتند را رها کرده و نزدیک پنجره‌ها جمع می‌شدند. زن‌ها از قبل گوله‌های بزرگ آرد درست کرده بودند- خودشان به این‌ها می‌گفتند«بمب آردی»- بعد از پنجره‌ها «بمب‌های آرد» را به سروکله ماموران پرتاب می‌کردند.دسته‌جمعی مامور و صاحب‌خانه را هو می‌کردند و در مواردی حتا شلوار آن‌ها را از پایشان بیرون کشیده و آن‌ها را حسابی مضحکه خاص‌وعام می‌کردند.

مری باربور در بطن تمام اقدامات و برنامه‌ریزی‌های «انجمن حق مسکن زنان» بود. در یک مورد  فهمید صاحب‌خانه حریصی جرات نکرده سراغ دو واحدی که مردی در خانه بود برود و اجاره آن‌ها را افزایش دهد. اما سراغ واحد دیگری که مردی در خانه نبود آمده و با زورگیری از زن، کلی اجاره بیشتر گرفته بود. مری با همان پیش‌بندی که وسط کار روزانه دور کمر داشت، جلو افتاد و «لشکر زنان» هم پشت سرش راه افتادند. سراغ صاحب‌خانه حریص رفت و با داد و فریاد او را مجبور کردند جلو چشم همه پول زوری را که از زن مستاجر گرفته بود به او پس دهند.

جنبش کوچک زنان محله «گوآن» به رهبری مری خیلی زود به محله‌های دیگر گلاسکو و بعد به شهرهای دیگر اسکاتلند رسید و تا سال ۱۹۱۵ دست‌کم ۲۰هزار مستاجر به جنبش اعتراضی پیوستند.

در نوامبر ۱۹۱۵ زنان گوآن تظاهراتی را برگزار کردند که رسانه‌های آن زمان در توصیف این تظاهرات نوشتند:« صحنه‌ای فراموش‌ناشدنی و تاثیرگذار». زنان با هر آلات موسیقی که در بندوبساط بود(طبل، سوت،شیپورهای سنتی اسکاتلند و …) و قابلمه و ماهیتابه و قاشق و کفگیرهای آشپزخانه‌شان در خیابان‌ها راه افتادند، سروصدا راه انداختند و فریاد زدند« ما از خانه‌هایمان تکان نمی‌خوریم».

پلیس شهر کم‌کم احساس خطر می‌کرد که این اعتراض کوچک زنان دارد یک جنبش فراگیر می‌شود. بالاخره وارد عمل شد و نماینده‌ای سراغ اتحادیه صاحبان املاک فرستاد، دستور  آزادی مستاجرهایی را داد که به جرم نپرداختن اجاره بازداشت شده بودند و تلاش کرد اوضاع را آرام کند. کمتر از ۱ ماه بعد، پارلمان اسکاتلند اولین پارلمان اروپایی شد که «قانون حقوق مستاجر و مالک» را تصویب کرد، قانونی که دیگر به صاحب‌خانه اجازه نمی‌داد هرچقدر دلش می‌خواهد نرخ اجاره را بالا ببرد و به راحتی آب خوردن اسباب زندگی مستاجر را وسط کوچه بریزد.

مورخان تاریخ معاصر و تاریخ کارگری اسکاتلند، از این حرکت به عنوان یکی از موفق‌ترین تلاش‌های کارگری در اسکاتلند یاد می‌کنند، جنبشی که تقریبا همه اعضایش زنان بودند، «لشکر مری باربور»... و نمونه کم‌نظیری از بسیج و همراهی زنان با یکدیگر بودند. حالا بالاخره این لشکر هم دیده می‌‌شود و تندیسی در گوشه‌ای مهم از شهر دارد.