جنبشی در فرانسه و زاگرس مهربان

امین بزرگیان

سه شنبه ۷ فروردین 1397 - 14:42

بخش سوم و پایانی

Saaad School

گفت‌وگو با بهروز صفدری

 

در ۱۷ ژانویهی سال جاری ( ۲۰۱۸) ادوارد فیلیپ، نخستوزیر فرانسه، در پایان جلسهی شورای وزیران خبر وانهادن پروژهی احداث فرودگاه در منطقهی نوتردام دِلاند در این کشور را بهطور رسمی اعلام کرد.

این خبر پیامد و نقطهی عطف مبارزهای پنجاهساله در فرانسه است. بررسی اهمیتِ این رویداد و نحوهی بازتاب آن در رسانههای فارسیزبان میتواند در زمینههای اساسی، مانند مسائل زیستمحیطی، شکلهای نوین و بدیعِ طرح مطالبات و مبارزات جمعی،استمرار مقابله با زور و اقتدار دستگاه و گفتمان دولت و نهادهای سرمایهداری، دستاوردها و رهنودهایی تعیینکننده در عرصهی نظری و عملی برای ایجاد بدیلهای اجتماعی و سیاسی در اختیار ما بگذارد.

در راستای چنین چشماندازی و به مناسبت این پیروزی از بهروز صفدری، نویسنده مقیم فرانسه که مترجم آثار جنبش موقعیتسازانی مثل گیدبور و رائول ونهگم بوده، خواستم تا برپایهی شناخت و علائقاش در این عرصه، از این اتفاق و ریشههایش سخن بگوید.

- در بارهی بازتاب این خبر و اخبار مشابه در رسانههای فارسیزبان نظرتان چیست؟

صفدری: هر چند میتوان در زمینهی علل ضعف و حتا فقدان بازتاب چنین اخباری در میان فارسیزبانان به تفصیل سخن گفت، اما ترجیح میدهم روی یک مورد استثنایی درنگ کنم که شاید نشانهو یا امید به تغییر پاردایم در ذهنیت و کردار کنشگران ایرانی باشد.

در ایران تشکلی به نام «کمپین حمایت از زاگرس مهربان » در بهمنماه ۱۳۹۶ بیانیهای  با عنوان  « اعلام همبستگی فعالان جنبش ضد سد سازی و انتقال آب ایران با فعالان محیط زیست فرانسه » منتشر کرد. سایت اسکاننیوز این خبر را  بازتاب داده و نوشته است:

«کمپین مردمی حمایت از زاگرس مهربان در بیانیهای، موفقیت جنبش محیط زیستی شهروندان فرانسه در جلوگیری از توسعه فرودگاه "نوتردام"  پس از ۵۰ سال مبارزه را تبریک گفت.»    

متن کامل این بیانه به این شرح است:

« پس از سالها که ارزشهای خبری،  اخبار رسانه را بر روی مصیبت، ترور، جنگ و سایر وقایع ناخوشایند مترکز کرده بود؛ انعکاس پیروزی جنبش محیط زیستی مردم فرانسه در برابر توسعه فرودگاه "نوتردام" پس از ۵۰ سال مبارزه محیط زیستی به نوعی باعث یک شادی جمعی در سراسر جهان شده است؛ نه به این دلیل که خبری خوشایند مربوط به سرنوشت زمین را منعکس می سازد بلکه از این جهت که پیروزی بر عوامل تهدید کننده حیات بشر بر روی زمین، در هر فرمی اعم از جنگ یا تکنولوژی های مخرب اما به ظاهر سازنده، طرح های توسعه طلبانه سیاسی یا زیاده خواهی های اقتصادی دولت ها یا سرمایهداران، همگی ولو بعد از 50 سال قابل مهار است.

آنچه ارزش این واقعه را دو چندان می کند، امید به رشد آگاهی و  مسئولیت پذیری شهروندان برای مقابله با دست اندازیهای توسعه در جهانی است که پول و فرصت درآمدزایی به منطق غیر قابل خدشهای مبدل شده است و به ظاهر هیچ عقل سلیمی از خیر یک فرصت درآمدزایی، اشتغال و پولسازی نمیگذرد. اما این خبر نشان میدهد که مردم به خوبی می دانند نمیتوان تنها در لحظه حال زندگی کرد و معاش و معیشت را بدون توجه به تبعات و نتایج ان مهم دانست و در عین حال از عدالت اجتماعی و اقتصادی سخن گفت.
عجیب تر این است که درست در جوامعی که طرح های توسعه با سرعت بسیاری در حال پیگیری هستند روز به روز فاصله طبقاتی بیشتر و اهمیت پول به شکل منفی برای شهروندان کمتر و کمتر میشود؛ به این معنا که قدرت خرید آنها پایین میآید، اما این طرح ها به شکلی گزافهگویانه از فرصتهای برابر اقتصادی برای همه صحبت میکنند.

پیروزی مردم فرانسه بر این آسیب های محیط زیستی، پیروزی بر تفکر پول محوری است که منفعت بلند مدت را مبنای عدالت در معنای عام آن قرار نمیدهد؛ بلکه می خواهد با  توجیه ضرورت های یک امر مشخص، آن را مبنای عدالت اقتصادی جا بزند. در حالی که هیچ گاه عدالت ولو در شکل اقتصادی، با این نوع ضرورت تراشیها متوجه اقشار آسیب پذیر و نسل آینده نخواهد شد و اثبات میکند زندگی باید برای زندگی باشد نه پول.

"کمپین مردمی حمایت از زاگرس مهربان"، به عنوان یک جنبش اجتماعی برای مبارزه با آسیب های محیط زیستی در بخش مهمی از فلات ایران که شامل سرزمین های مهمی در مناطق خاورمیانه است در این موفقیت محیط زیستی با احساسات مشترکی همدلی میکند. ما نیز به عنوان فعالان بین المللی حفاظت از زیست بومی که صدها گونه حیوانی- گیاهی کمیاب در این منطقه به واسطه پروژه های سدسازی و انتقال آب در معرض خطر خشکسالی و کویری شدن قرار گرفته است این موفقیت را به شهروندان فرانسه و دهکده جهانی تبریک میگوییم.

امروز همین تفکر سرمایه سالار که در پی فریب افکار عمومی است و  با دست کاری منطق و معادلات حاکم بر افکار عمومی قصد دارد خود را رهایی بخش جا بزند در منطقه تمدنی "بین النهرین" و رشته کوههای زاگرس حاکم است. برداشتهای بی رویه از منابع آبهای زیر زمینی، مهار بی منطق آبهای سطحی رودخانههای جهانی مانند فرات، دجله، کارون، کرخه، زاینده رود، نگرانیهای انبوهی را به وجود آورده است که متاسفانه به علت سیاست های رسانهای غیر مردم سالار، آنچنان که باید و شاید بازتاب داده نمیشوند.

فریبکاران توسعه طلب که در قالب طرحهای اشتغال زایی و مهار بیکاری به دنبال دست اندازی به مالیات مردمی و بودجههای عمومی کشور و ملتهای منطقه هستند، درصدند محیط زیست را از امری انسانی و حیاتی، به دغدغهای قبیله ای و محلی فروکاست دهند و مردم را با بوی عدالت (و نه خود آن ) فریب دهند.

جنبش محیط زیستی ایران در غالب کمپین های مختلف در  این بخش از کره زمین، به خوبی حساسیتهای حاکم بر گرمایش کره زمین را درک کرده و به دنبال توسعه ارزش های زندگی عاری از هرگونه امر ضد محیط زیستی است.
ما برای شما دعا می کنیم، شما نیز برای زمین و ما دعا کنید؛ چرا که در این کره خاکی، تفکر زندگی بر اساس لذت و پول بیشتر، هر لحظه به شکل فزایندهتری مولفه های حیاتی موجود را با خطر مواجه می کند؛ ما در حال از دست دادن جنگل هایی هستیم که شش های زمین هستند، حیواناتی رو به انقراض میروند که بودنشان سرمایه مهمی برای حفظ تعادل اکوسیستم است. درختانی قطع، رودهایی خشک و چاه های آبی با استحصال مازاد روبه رو هستند که جبران ناپذیرند؛ صرفا به این دلیل که دلالان توسعه و کارفرمایان طرح های مذکور میخواهند منفعتی محدود و موقت را کسب کنند.

پس از سدسازیها و توسعه های بیرویه تفکر سازه گرا در ساختار مدیریتی ایران و سایر کشور های خاورمیانه که به شکل طرح های انتقال فراحوزه ای آب، خود را نشان داده است امروز بخش های مهمی از تمدن ایران در اصفهان، خوزستان و چهارمحال بختیاری در معرض نابودی است. موفقیت شما در چنین شرایطی بیانگر این است که باید به همدیگر بیاموزانیم تا امید برای توقف پروژه های نادرست از بین نرود.
موفق باشید و بردبار
کمپین مردمی حمایت از زاگرس مهربان»

به نظر من انتشار چنین بیانیهای در ایران به اندازهی اعلام عقبنشینی دولت فرانسه در تحققدهی به طرح فرودگاه نوتردام دلگرمکننده و باورنکردنی است! شاید شرایط عینی و واقعی برای انتقال شناخت و آگاهی و تجارب و ایجاد شبکهای از همبستگیهای بدون مرز در تقابل با منطق سود و سرمایه اکنون بیش از همیشه فراهم شده است.